çeviren: Levent2004
YURTTAŞ KANE [1941]
GİRMEK YASAKTIR
Rosebud.
Manşet Haberler.
XANADU'NUN SAHİBİNİN ÖLÜM İLANI
"Kubilay Han, Xanadu'da büyüleyici bir saray yaptırmıştı"
Bir zamanlar efsane niteliğini Kubilay Han'ın sarayını yaptırdığı Xanadu taşırdı.
Bugün aşağı yukarı aynı efsane niteliğini dünyanın en büyük özel konutu olan Florida'daki Xanadu taşımaktadır.
Gulf Körfezi çöllerindeki şahsa ait bir dağda yapımı başarıyla bitirildi.
Xanadu dağı 100 bin ağaç, 20 bin ton mermerden oluşmakta.
Xanadu Saray'ında:
Tablolar, fotoğraflar, heykeller, diğer saraylardan çeşitli taşlar,
neredeyse herşeyin bir kolleksiyonu toplanmıştı.
Kataloglanamayacak kadar çok ve değeri tahmin edilemez.
10 müze dolduracak kadar çok, bir dünya hazinesi.
Xanadu'nun canlı hayvanları,
havada uçan hertürlü kuş, denizdeki pekçok balık, ormanlardaki yaratıklar,
her türden iki adet olmak üzere Nuh'tan beri en büyük hayvanat bahçesi.
Xanadu'nun sahibi tıpkı firavunlar gibi mezarını belirlemek için sayısız taş bıraktı.
Piramitlerden beri bir insanın kendisi için yaptığı en pahalı anıttır.
Geçen hafta Xanadu'da 1941 yılının en büyük cenaze töreni yapıldı.
Xanadu'nun sahibi geçen hafta burada istirahata çekildi.
Çağımızın en kudretli simgesi,
Amerika'nın Kubilay Han'ı:
Charles Foster Kane.
"Charles Foster Kane, başından sonuna kadar hareketli bir hayat geçirerek öldü."
"Yeri en büyükler arasındandır."
Bu basın devinin, Amerika'nın üstün yurttaşının ölümü bütün ulusu mateme boğdu".
Amerikan gazetelerinin 44 milyon okuyucusu için,
gelmiş geçmiş gazete sahiplerinin en büyüğü olan Kane'nin ünü,
kendi gazetelerinde manşete geçen bütün tanınmış kimselerinkini aşıyordu.
İlk başta her ne kadar alçakgönüllülükle inşaa edildiyse de bina gün geçtikçe çürümekte.
Kane'in imparatorluğu,
37'nin üzerinde gazeteye, iki sendikaya,
bir radyo ağına, imparatorluk üzerine imparatorluğa sahip oldu.
İlk kez olmak üzere bir mağazalar zincirine, kağıt fabrikalarına,
apartmanlara, fabrikalara, ormanlara ve okyanus aşan gemilere sahip oldu.
Öyle bir imparatorluk ki, 50 yıldır,
Dünya'nın en büyük 3. altın madeninden hiç sonu gelmeyecekmiş gibi varlık ve para sürekli akıp durdu.
Kane'nin zenginliği kaynağını Amerikan efsanesinin beşiğinden alır.
Nasıl mı? 1868'de meteliksiz bir pansiyon müşterisi, pansiyon sahibi Mary Kane'e,
işletilmeyen bir maden kuyusunun hiçbir değeri olmayan tapusunu bırakmıştı:
The Colorado Lode.
Bundan 57 yıl sonra, hükümet soruşturmasından önce,
Wall Street'in yaşlılarından Walter P. Thatcher,
Kane'nin gazetelerinde tröstlere karşı açılan kampanyaların yıllarca baş hedefiydi ve birgün gençliğinde yaptığı gezilerden birini hatırladı.
Bayan Kane, kendisine kalan büyük servetin işletilmesi için çalıştığım şirketi görevlendirmişti.
Charles Foster Kane adındaki küçük oğlunun geleceğiyle ilgilenmemi istiyordu.
Şef, sırası gelmişken, genç Kane'nin size kızağıyla vurup sonra üzerinize atıldığı doğru mu?
Baylar... baylar, komiteye yanımda getirdiğim bu açıklamayı okumalıyım.
Daha sonra da sorulara cevap vermeden ayrılacağım.
Toplumsal konulardaki tutumu; mülkiyet, özel teşebbüs ve,
serbest rekabet konusundaki Amerikan geleneklerine aralıksız saldırısı gibi tehlikeli davranışları
hangi açıdan görülürse görülsün, Bay Charles Foster Kane,
aslında komünisten başka birşey değildir.
Aynı ay, Union Meydanında,
"Charles Foster Kane" kelimeleri bile ülkedeki bütün emekçiler için bir tehlikedir.
Bugün ise, hep olduğu ve hep olacağı gibi bir faşisttir.
Başka bir düşünceye göre,
"Ben basit bir Amerikan yurttaşıydım, bugün de öyleyim, yarın da öyle kalacağım" Charles Foster Kane.
1895'ten 1941'e
Bu yıllar boyunca Kane hiç değişmedi.
Kane, yurdunun savaşa girmesi için uğraşırken yurdun başka bir yerinde çatışmaya katılmasına karşı koyuyor.
En azından desteklediği birisine de Amerikan başkanlığını kazandırdı.
Milyonlarca Amerika'lı uğruna mücadele etti.
Çok fazla sayıdaki insan ondan nefret etti.
Kane'nin gazeteleri 40 yıl boyunca,
bu konudaki tutumunu sürdürdü.
Kamu hizmetinde Kane'nin önce desteğini kazanıp sonra hışmına uğramış çok insan vardı.
Kimsenin özel yaşamı bu kadar açığa çıkmamıştır.
İki kez evlendi ve iki kez boşandı.
İlki, 1916'da onu terkeden, başkanın yeğeni, Emily Norton.
Oğluyla birlikte geçirdiği bir otomobil kazasında öldü.
İlk evliliğinden 16 yıl sonra,
ilk boşanmasından iki hafta sonra,
Kane, New Jersey, Trenton'da şarkıcı olan Susan Alexander ile evlendi.
Hayatında bir kere operada şarkı söylemiş ikinci karısı Susan Alexander için,
Kane, Chicago Belediye Opera Binasını yaptırdı.
3 milyon dolara maloldu.
Susan Alexander Kane için tasarlandı, boşanmadan önce yarısı tamamlanmıştı.
Hala bitirilmedi.
Xanadu.
Değeri: Hiçkimse söyleyemez.
"Siyasette daima sağdıç... hiçbir vakit güvey değil"
Kane, kamuoyuna yön verenlerin başında geldiği halde,
hayatının hiçbir anında yurttaşlarının oylarıyla resmi bir göreve gelemedi.
Kane'in gazetelerin gücü öyle büyüktü ki,
birgün bir vurgun vurmasına ramak kalmıştı
1916'da valiliğe bağımsız adaylığını koymuştu.
eyaletin en iyi unsurlarınca destekleniyordu,
Beyaz Saray elini uzatacak kadar yakınına gelmişti, bir adım daha atınca fırtınalı bir siyaset hayatının doruğuna ulaşacaktı.
Aniden, seçime bir haftadan az bir süre kala,
yenildi.
"Aday Kane aşk yuvasında bir "şarkıcıyla" yakalandı." Utanç verici, rezil.
Amerikan kurumlarının yenibaştan düzenlenmesini 20 yıl geciktiren,
Charles Foster Kane'i siyasi hayattan geri dönmemecesine uzaklaştıran yenilgi.
FABRİKA KAPALI GİRMEK YASAKTIR
Sonra, büyük ekonomik krizin ilk yılında, Kane'nin gazeteleri kapandı.
Kane 4 yıl gibi kısa bir sürede çöktü.
11 Kane gazetesi kapandı, çoğu satıldı, ucuza paylaşıldı.
"Fakat hala Amerika Kane'nin gazetelerini okuyor ve Kane hala bugünlerin adamıdır"
Doğru mu bu?
Radyoda söylenen herşeye inanmayın.
- Inquirer'i okuyun. - Avrupadaki iş imkanları nasıldı?
Avrupa'daki iş imkanlarını nasıl bulduğumu merak ediyorsun demek Bay Bones!
İş imkanları çok zor.
Döndüğünüze memnun musunuz?
Döndüğümde herzaman memnunum. Amerikalıyım ben.
Hep Amerika'lı kaldım. Başka birşey yok mu?
Ben gazetecilik yaptığım sıralarda, daha çetin sorular sorardık.
Sizce Avrupa'da bir savaş ihtimali üzerindeki görüşünüz nedir?
İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya'nın önde gelen liderleriyle konuştum.
Bunlar uygarlığın sonu demek olan bir maceraya atılmayacak kadar zekiler.
Üstüne basarak söylüyorum ki, savaş falan olmayacak.
Kane dünyanın değişmesine yardım etmişti,
ama şimdi Kane'nin dünyası bir tarih oldu.
Gazeteciliğin bu büyük tenoru da tarihe mal olmak için yaşamış ve tarihe yön vermeyi başarmıştı.
Hiçbir zaman bitmemiş, çürümeye yüz tutmuş sarayında,
yalnız, uzakta, nadiren ziyaret edilen, hiçbir zaman fotoğraflanmamış,
basın kralı, gerilemekten olan imparatorluğunu yönetmeye devam ediyordu.
Kendisine artık kulak asmayan,
güven beslemeyen ulusunun kaderini eskisi gibi değiştirmek için boşuna çabalıyordu.
Ve geçen hafta, her insanın başına gelebileceği gibi,
ölüm Charles Foster Kane'ni yakaladı.
Manşet Haberler.
İşte bu kadar!
Bekleyin. Bir daha yayınlayacaksak size söylerim
- Ne diyorsunuz Bay Rawlston? - Beğendiniz mi çocuklar?
- Bir adamın 70 yıllık yaşamı. - Günlük kısa haberler için biraz fazla bu.
Kısa bir özet bu, fakat eksik olan yalnız püf noktası.
Perdede bütün gördüğümüz Charles Foster Kane'in öldüğü.
Biliyorum. Gazete okurum.
Bize bir adamın ne yaptığını söylemen yetersiz,
kim olduğunu söylemen gerekli.
Bir dakika. Kane'nin son sözleri neydi?
Hatırlıyor musunuz, çocuklar?
Dünyadayken ayrılmadan önceki son söyledikleri neydi?
Belki ölüm yatağında bize herşeyi söylemiştir.
- Belki de hiç konuşmadı. - Tüm gördüğümüz büyük bir Amerikalıydı.
Ford'tan, Hearst'ten ya da John Doe'dan farkı neydi?
Son sözlerini söyleyeyim...
Neydi acaba? Gazeteleri okumamışsın.
Charles Foster Kane ölürken tek bir kelime söyledi sadece:
"Rosebud."
Sadece bunu mu söylemiş sert adam?
Evet, "Rosebud." Sadece bir tek kelime işte.
- Hangi kadın acaba bu? - Nedir acaba?
Öyle bir adam ki, başkan olabilirdi,
nefret edildiği kadar seviliyordu da.
Bir adam zamanımızda ne kadar ün kazanabilirse o kadar ünlüydü.
Ama ölüm saati geldiğinde "Rosebud" dediği ne olduğu bilmediğim birşeyle uğraşıyor.
- Ne olabilir bu? - Belki bir zaman üzerine oynadığı attır.
- Sonradan birinci gelen at. - Peki bu yarış nerede oldu?
Rosebud'ta.
- Thompson. - Evet.
Bu filmi gerekirse bir-iki hafta tutun.
Ölümünden hemen sonra sizce sakınca...
Şu Rosebud hikayesini aydınlatın. Kane'le görüşen, onu iyi tanıyanlarla temasa geçin.
Yazı işleri müdürüyle,
Bernstein. İkinci eşiyle. Hala yaşıyor.
Susan Alexander Kane.
- Atlantic City'de gece kulübü işletiyor. - Doğru.
Hepsini görün, hepsiyle temasa geçin. Onunla çalışanları,
ondan nefret edenleri bulup görüşün.
Telefon rehberindeki bütün aboneleri tarayın demiyorum size tabii ki.
Hemen başlıyorum Bay Rawlston.
Çok güzel. Rosebud. Ölü ya da diri
Öyle sanıyorum basit birşey çıkacak.
EL RANCHO Susan Alexander Kane Her akşam iki gösteri.
Bayan Alexander.
Bu Bay Thompson, Bayan Alexander.
Bana bir kadeh daha getir John.
Derhal. Siz ne içersiniz Bay Thompson?
- Bir konyak, suyla olsun lütfen. - Size oturun diyen oldu mu?
Biraz konuşabiliriz diye düşünmüştüm.
Tekrar düşünün.
Beni yalnız bırakır mısınız?
Ben kendi işime bakıyorum, siz de kendi işinize bakın.
Acaba biraz konuşamaz mıyız Bayan Alexander. Ben...
Defolun.
Defolun!
- Özür dilerim. - Çıkın!
- Belki bir başka zaman. - Dışarı.
Gino.
Ona bir konyak daha ver.
Şu an kimseyle görüşmek istemiyor Bay Thompson.
Tamam.
- Bir duble konyak daha mı? - Evet.
Merhaba, New York'u istiyorum.
Courtland 79970. Burası Atlantic City 46827. Tamam.
O...
Kendine gelecek yakında.
Bay Kane ölünceye kadar başkası hakkında hiç konuşmazdı.
- Merhaba. - Yakında.
Ben Thompson. Patronla konuşmam gerek, olur mu?
Bay Rawlston? Konuşmak istemiyor.
Kane'in ikinci eşi. Ne "Rosebud" ne de başka bir konuda.
Atlantic City'den telefon ediyorum.
Thatcher'in kütüphanesindeki günlüğü görmek üzere yarın Philadelphia'ya gidiyorum.
Beni bekliyorlar.
Sonra New York'ta Kane'in yazıişleri müdürüyle randevum var. İsmi neydi... Bernstein.
Sonra yine buraya döneceğim.
Evet, hepsini göreceğim, tabii yaşıyorlarsa. Görüşürüz Bay Rawlston.
- Şey... - John.
Belki bana ufak bir yardımda bulunabilirsin.
Bayan Alexander Bay Kane'den bahsettiği vakit hiç Rosebud'dan söz etti mi?
"Rosebud"?
Teşekkür ederim Bay Thompson, teşekkürler.
Gerçekten geçen gün gazetelerde bunu okuyunca ben de...
... sordumdu kendisine.
Rosebud'ı hiç duymamış.
Thatcher Vakfı'nın yöneticileri size bir daha hatırlatmamı istiyorlar Bay Thompson,
Bay Thatcher'in yayımlanmamış anılarının bazı bölümlerini hangi şartlarla incelemenize izin verdiklerini.
- Unutmadım. - Evet, Jennings, hemen getiriyorum.
- İstediğim sadece 1 saat... - Ne olursa olsun...
elyazması anılardan doğrudan doğruya hiçbir aktarma yapmayacaksınız.
Tamam. Ben sadece bakacaktım...
Jennings.
Teşekkürler Jennings.
Bay Thompson, lütfen saat tam 4:30'da odadan çıkınız.
Araştırmalarınızı yazmanın sadece Bay Kane ile ilgili bölümlerinde yapmanız kararlaştırılmıştı.
Beni ilgilendiren de sadece bu bölüm.
Teşekkür ederim.
83. sayfadan 142. sayfaya kadar.
"Bay Kane'e ilk kez 1871'de rastladım"
Haydi çocuklar.
Dikkat et Charles.
Bayan Kane.
Başlığını boynuna iyi bağla Charles.
Bayan Kane, bana kalırsa ona hemen söylemeli.
Evet, kağıtları şimdi imzalayacağım Bay Thatcher.
Küçüğün babasının ben olduğumu unutmuşa benziyorsunuz.
Bayan Thatcher'e ne dediysem onu yapacağız Bay Thatcher.
Kolorado'da kalsa ne olurdu sanki? Elimiz para gördü diye onu niçin istediğimiz gibi...
yetiştiremeyecekmişiz, anlamıyorum.
İstersem mahkemeye giderim. Baba olarak hakkım bu.
Hesabını ödemeyen, yerine değersiz bir kağıt bırakan bir müşteri.
Bu kağıt şimdi değer kazanmışsa başkası kadar...
benim de hakkım var bunda. Hem Fred Graves...
böyle olacağını bilseydi bu kağıtları ikimizin adına yazardı.
- Ama yalnız bayan Kane'in adına yazmış. - Graves pansiyon parasını ikimize de borçluydu.
- "Bankanın bu gibi meselelerdeki kararı..." - Oğlumu bir bankanın vasiliğine vermek istemiyorum...
- Şu saçmalığı keser misin Jim? - Biraz eğitimsizmişiz...
"Çocuğun okutulması, barındırılması ve buna benzer konularda...
"bankanın kararlarına itiraz edilmemesi gerekir."
- Bir bankayı vasi seçmek... - Şu aptallığa son verecek misin Jim?
"Colorado Lode"un işletilmesi ile ilgili herşeyi üzerimize alıyoruz...
...tekrar ediyorum bayan Kane, tek sahibi sizsiniz çünkü.
- Nereyi imzalıyorum Bay Thatcher? - Şuraya bayan Kane.
Mary, sana son defa söylüyorum.
Duyan da beni iyi bir koca veya baba değilim sanacak.
her yıl 50 bin dolar size ve bayan Kane'e verilecek, sonra hayatta kalana...
- İnşallah sonu hepimiz için hayırlı olur. - Hayırlı olacak.
Oğlumu neden bir bankaya emanet edecekmişim hala anlamıyorum.
Devam edin Bay Thatcher.
Geri kalanın hepsi, yani hem sermaye hem de getireceği kâr banka tarafından,
Charles Foster Kane tarafından işletilecek,
25 yaşına varıncaya kadar, o vakit...
serveti doğrudan doğruya kendisine geçecek.
Charles!
Devam edin Bay Thatcher.
Neredeyse saat 5 olmuş. Çocukla tanışsam iyi olur mu artık bayan Kane?
Çantası herşeyi hazır.
Hazırlayalı bir hafta oluyor.
Chicago'da bir eğitmenle görüşmek üzere randevu aldım.
Yanımda götüreceğim onu, fakat...
- Charles. - Bak anne!
İçeri gelsen iyi olacak oğlum.
- Güzel bir kardanadam bu. - Ağzından piposunu çıkardım.
Yalnız başına mı yaptın yavrum?
Belki diş ve bıyık da yaparım.
Bu Bay Thatcher, Charles.
- Merhaba. - Nasılsın, Charles?
Bay Thatcher doğudan geliyor.
- Baba. - Merhaba, Charlie.
Charles.
Evet, anne.
Bay Thatcher bu akşam seni alıp götürecek.
10 numaralı trenle gidiyorsun.
Hani ışıklar içinde parlayan tren.
Sen de geliyor musun anne?
Hayır. Annen şimdi gelemez Charles, ama...
Nereye gidiyorum?
Chicago'yu ve New York'u göreceksin. Belki Washington'u da, değil mi Bay Thatcer?
Tabii, tabii.
Keşke ben de senin gibi böyle geziye çıkan küçük bir çocuk olsaydım.
- Sen neden bizimle gelmiyorsun anne? - Bizim burada kalmamız gerek, Charles.
Bundan sonra Bay Thatcher ile birlikte olacaksın Charlie.
Zengin olacaksın. Annene bakarsan...
yani annenle ben karar verdik ki burada... burası senin yetişeceğin bir yer değil.
Günün birinde belki Amerika'nın en zengin adamı olacaksın.
...gitmen gerek... - Canın hiç sıkılmayacak Charles.
Sıkılmak mı? Tabii sıkılmayacak. Birlikte güzel vakit geçireceğiz.
Charles, haydi bakalım, el sıkışalım. Seni korkutmuyorum ya?
- Eee, ne düşünüyorsun? haydi ver elini. - Ne oluyor, Charles.
- Charles, az daha canımı acıtacaktın. - Charlie!
Kızak başkalarına vurmak için değil üzerine binip kaymak içindir.
Anne!
- Gitmen gerekiyor. - Jim!
Özür dilerim Bay Thatcher.
Bu yaramaz esaslı bir dayak istiyor.
- Öyle mi sanıyorsun Jim? - Evet.
İşte bu yüzden bu çocuğun senin dokunamayacağı bir yerde yetiştirilmesi gerekiyor.
Haydi bakalım, Charles...
...Noelin kutlu olsun. - Mutlu Noeller.
Ve yeni yılın da kutlu olsun.
Sonuç olarak...
... 25. yaşınızın eşiğinde bulunduğunuz şu sırada...
...Thatcher ve Ortakları şirketi karşısında tam bağımsız duruma...
...geleceğimizi size hatırlatmak isterim. Bu aynı zamanda dünyanın 6. büyük
...servetinin bütün sorumluluğunu yükleneceğiniz anlamına da gelmektedir.
- Yazdınız mı? - "Dünyanın 6. büyük servetinin."
Charles, toplumda tutmak üzere olduğunuz yerin önemini anladığınızı sanmıyorum.
Bundan dolayı, ilişikte bütün mal varlığınızın ayrıntılı listesini dikkatinize sunuyorum, gerekli bütün bilgi verilmiştir.
- "Sayın Thatcher." - Mektup Bay Kane'den.
- Devam et. - "Özür dilerim ama, ben ne altın madenleri..."
"ne petrol kuyuları, ne denizcilik şirketleri ne de gayrımenkullerle ilgileniyorum"
İlgilenmiyor muymuş?
"Listenizde beni ilgilendiren tek nokta: The New York Inquirer."
"Bu küçük gazete yanılmıyorsam bir süre aşımı dolayısıyla sizin elinize geçmiş."
"Satmayın onu. Gazeteyle ilgilenmek üzere oraya geliyorum."
"Sanıyorum gazete yönetmek eğlenceli bir iş olacak".
Sanıyorum gazete yönetmek eğlenceli bir iş olacak!
"Ulaşım tröstü skandalı açıklandı"
"Ulaşım tröstü halkın iliğini kurutuyor"
"Inquirer, Ulaşım tröstünü yıktı"
"Evsahipleri bakımsız evleri yaşanabilir hale sokmaktan kaçınıyorlar"
"Inquirer bakımsız evler savaşını kazandı"
"Wall Street, bakır korsanlarını destekliyor."
"Bakır korsanlarını teşhir ediyoruz."
"İspanyol filosu New Jersey açıklarında."
Demek gazete yönetiminden anladığınız bu, öyle mi?
Gazete yönetiminde hiçbir tecrübem yok Bay Thatcher. Sadece aklıma gelen bütün düşünceleri deniyorum.
Charles, biliyorsunuz ki, Jersey açıklarındaki bu filoyla ilgili...
- ... en küçük bir kanıt yok. - Merhaba, Bay Bernstein.
- Affedersiniz Bay Kane. - Aksini ispat edebilir misiniz?
Bay Bernstein, Size Bay Thatcher'i takdim etmek isterim.
- Bay Leland. - Merhaba.
Bay Thatcher, eski vasimdir.
Okuyucularımızdan gizleyecek sırlarımız yok Bay Bernstein. Bay Thatcher en sadık okuyucularımızdandır.
Inquirer bana geçtiğinden beri her sayısında ne var ne yok hepsini bilir. Okuyun telgrafı.
"Küba'da kızlar çok güzel. Stop. Manzaralar üzerine...
"...şiir gönderebilirim ama paranızı boşa harcamak istemem. Stop."
"Küba'da savaş yok." İmza: Wheeler." Cevap vermek lazım mı?
Evet. Sevgili Wheeler: siz şiirleri gönderin. ben size savaşı sağlarım.
- Çok güzel bir buluş Bay Kane. - Doğrusu ben de beğendim, hemen gönderin.
Ben şu sizin kampanyanız konusunda görüşmek üzere geldim.
Inquirer'in "Public Transit Şirketi"ne açtığı kampanya konusunda.
Bay Thatcher, onlara karşı kullanabileceğimiz birşeyler biliyor musunuz?
Hala bir lise çocuğu gibisiniz, değil mi?
Ne yapalım Bay Thatcher, beni liseden kapı dışarı ettiler. Hem bir değil düzinelerce liseden. Hatırladınız mı, ben unutmadım.
- Charles, unuttuğunuz bir noktayı size hatırlatmam gerekiyor sanırım. - Dinliyorum.
"Public Transit Şirketi"nin en büyük hissedarlarından biri sizsiniz.
İşin güçlüğü, iki ayrı insanla konuştuğunuzu anlayamamanız.
Charles Foster Kane, yani "Public Transit Şirketi"nin 82,364 hissesinin,
sahibi olarak görülüyorsunuz. Görüyorsunuz, neyin sahibi olduğumu iyi biliyorum.
Evet, bu sıfatla bütün kalbimle sizden yanayım. Charles Foster Kane,
alçağın biridir. Gazetesini kapatmak lazım. Gazeteyi boykot için bir komite kurmalı.
- Bu komiteyi kurarsanız, benim adıma 1000 dolarlık bir bağış yazabilirsiniz. - Saçmalıklarla vakit kaybedemem.
Öte yandan, ben aynı zamanda Inquirer'in sahibiyim.
Bu sıfatla da görevim, bakın bu vesileyle size küçük bir sır vermekten zevk duyacağım.
Görevim, bu memleketin namuslu işçilerinin bir para çılgını korsanlar tarafından soyulmasını önlemektir. Çünkü,
...onların çıkarlarını kimse korumuyor diye soyulmalarına seyirci kalamam.
Size bir sır daha vereceğim Bay Thatcher:
Sanırım bunu tam yetkiyle söyleyebilecek durumdayım da. Param var.
Yoksulların çıkarlarını ben korumazsam belki bu işi bir başkası yüklenmeye kalkar.
- Meteliksiz, varlıksız biri de olabilir bu. - Evet, evet. Para ve mal...
Bu da çok kötü olur.
Öyle olsun. Charles, bugün mali durumunuzun nasıl olduğuna bir göz atmış oldum evladım.
- Öyle mi? - Şimdi bana açıkça söyleyin...
...bu insanları kollayan işe devam etmenin akıl karı olmadığına siz de inanmıyorsunuz değil mi?
Inquirer, size yılda 1 milyon dolara patlıyor.
Doğru. Geçen yıl 1 milyon dolar kaybetmiştim. Bu yıl 1 milyon dolar daha kaybetmeyi göze alıyorum.
Gelecek yıl 1 milyon dolar daha kaybedeceğim.
Böyle 1 milyon dolarlık tempoyla devam ederse...
...gazeteyi 60 yıl sonra kapatmak zorunda kalacağım.
"1929 Kışında"
"Adı geçen gazetelere gelince...
"...aşağıda imzası bulunan Charles Foster Kane...
"...bu suretle bütün gazeteler...
"ve buna bağlı öbür gazeteler üzerindeki tüm yetkilerini devreder..."
"Bütün öbür gazeteler, basımevleri üzerindeki yetkilerini devreder..."
"ve dolayısıyla bütün haklarından vazgeçer."
- Yani açıkçası iflas ettik! - Ne yapalım, paramız yok.
Tamam Bay Bernstein.
Hepsini okudum Bay Thatcher, Bırakın da imzamı basıp evime döneyim.
Bana "bay" demeyecek kadar yaşlandın artık Charles.
Size başka türlü hitap edilemeyecek kadar yaşlısınız.
Siz zaten bildim bileli yaşlısınız.
"Buna karşılık, Thatcher ve Ortakları Şirketi, ömrünün sonuna kadar
"...Charles Foster Kane'e aittir"
Emekli maaşım.
"Gazeteleriniz üzerinde geniş yetkiniz...
"eee... geniş bir yetkiniz olacak...."
biz de fikrinizi almaya devam edeceğiz.
Bu sıkıntılı dönem geçicidir.
Benden daha zengin ölmeniz mümkündür.
Doğduğumdan daha zengin ölmem hiç de güç birşey değil.
Hiçbir zaman, kazandığımız kadar kaybetmedik ki!
Evet, doğru. Ama metodlarınıza ne demeli. Durumu anlayın Charles.
Hiç yatırım yapmadınız. Paranızı hep...
Ivır zıvıra almaya harcadım.
Ivır zıvır aldım demek.
Annem biraz daha az namuslu bir banker seçmeliymiş.
Neyse, ağzıma sokulan bu para dolu gümüş kaşık beni boğacak hale getirdi.
Bay Bernstein...
...bu kadar zengin olmasaydım...
...belki gerçekten büyük bir adam olacaktım.
Şu an büyük bir adam olduğunuzu düşünmüyorsunuz demek?
Şartlar göz önüne alınınca, kendimi iyi kurtarmışım yine.
Ne olmak isterdiniz?
Sizin nefret ettiğiniz herşey.
Affedersiniz efendim. Ne demiştiniz?
- Saat 16:30, değil mi Jennings? - Evet bayan.
Ender verilen bir ayrıcalıktan yararlandınız genç adam.
- Aradığınızı buldunuz mu? - Hayır.
- Rosebud siz değilsiniz değil mi? - Ne?
Rosebud, yani sizin adınız sahiden Jennings değil mi?
Peki, hoşçakalın. Salonunuzu kullanmama izin verdiğiniz için teşekkür ederim.
Kimmiş bu işi başından aşkın olan? Ben mi? Ben yönetim kurulu başkanıyım.
Boşta gezenin boş kalfası! Ne öğrenmek istiyorsunuz?
Pekala Bay Bernstein, düşünmüştük ki, acaba ölürken...son sözleriyle ne demek
- istediğini öğrenebilir miyiz? - Şu "Rosebud" hikayesi?
Belki... kızın biridir?
Gençliğinde birsürü kızla düşüp kalktı.
Bay Kane'nin geçici bir macerayı 50 yıl sonra ölüm döşeğinde anması akıl almaz Bay Bernstein.
Eh, siz, bay... Thompson, çok gençsiniz.
Bir insanın neleri hatırlayacağını bilemezsiniz.
Beni ele alın.
1896'da birgün Jersey'e gitmek üzere feribotla Hudson'u geçiyordum.
Tam hareket ederken başka bir feribot yanaştı.
Genç bir kız iskeleye çıkmak üzere bekliyordu.
Beyaz bir elbise giymişti.
Elinde de beyaz bir şemsiye vardı.
Onu ancak bir saniye görebildim.
O beni hiç görmedi. Ama en azından hala...
... ayda bir kez onu düşünürüm.
- Başka kimselerle görüştünüz mü? - Evet. Atlantic City'deydim.
Susie mi?
Teşekkür ederim.
Kane'in ölümünün ertesi günü ona ben telefon etmiştim.
Birinin bunu yapması gerek diyordum.
- Telefona bile gelemedi. - İki üç güne kadar onu görmek için tekrar gideceğim.
Bay Bernstein, Rosebud konusunda,
Acaba Bay Kane ile ilgili herhangi birşey hatırlıyor musunuz?
Çünkü siz başından beri onun yanında bulundunuz.
Başından da önce delikanlı. Şimdi sonda da.
Susie'den başka herhangi biriyle görüşmeye çalıştınız mı?
Hiçkimseyi görmedim ondan başka. Yalnız Walter Thatcher'in sözde günlük dedikleri şeyi inceledim.
- Thatcher... hayatımda gördüğüm en büyük ahmak. - Çok büyük para kazanmış.
Yaa! Aklınız fikriniz çok para kazanmakta olduktan sonra,
Çok para kazanmak marifet değildir.
Bay Kane'i ele alalım. Onun istediği para değildi.
Thatcher, Kane'i bir türlü anlayamadı. Bazen ben bile anlayamazdım.
Siz asıl kimi görmelisiniz biliyor musunuz? Bay Leland'ı.
Bay Leland, Bay Kane'in en iyi dostuydu. Birlikte okumuşlardı.
Harvard'ta mı?
Oh, Harvard, Yale, Princeton, Cornell, İsviçre.
Kane düzinelerce okuldan kovuldu.
Bay Leland meteliğe kurşun atardı.
Hani eski aileler vardır ya, baba on milyonluktur.
Sonra günün birinde bir bakarsınız intihar etmiş ve geride borçtan başka birşey bırakmamıştır.
Bay Leland işte o ailelerin birinden gelmekteydi.
Bay Kane, Inquirer'i ele geçirdiği gün. Bay Leland bizimle beraberdi.
Jedediah, alıcı gözle bak ona
Birkaç gün geçmeden bambaşka bir görünüş alacak. Haydi girelim.
Burada yatacak oda bulamazsınız. Burası gazete binasıdır.
Baksana bayım. Size burada fikrinizi söyleyin diye mi yoksa arabayı sürün diye mi para veriyorlar?
- Jedediah. - Önce siz buyurun Bay Kane.
Affedersiniz efendim, ben...
Hoşgeldiniz Bay Kane.
Inquirer'e hoşgeldiniz Bay Kane.
Ben Herbert Carter, yazıişleri müdürü.
- Teşekkür ederim, Bay Carter. İşte Bay Leland... - Nasılsınız, Bay Leland?
Yeni tiyatro eleştirmenimiz. Yanılmıyorumdur umarım Jedediah?
- İstediğiniz tiyatro eleştirmeni olmaktı değil mi? - Doğrudur.
- Benim için mi ayağa kalktılar? - Sizin? Ooo! Bay Kane!!!
- İyi, iyi. Oturunuz baylar. - Kalkmışlar mı?
- Nasılsınız? - Nasılsınız?
Bu küçük jest hoşunuza gider sanmıştım da.
- Lütfen oturmalarını söyleyin olur mu Bay Carter? - Yeni müdürümüz.
- İşinize devam edebilirsiniz baylar. - Teşekkür ederim.
- Planlarınızı bilmiyorum. - Ben de bilmiyorum.
- Doğrusunu isterseniz belli bir planım yok. - Yok mu?
Tek isteğim, bir gazete çıkarmak.
- Bay Bernstein. - Evet, Bay Kane.
Bay Carter, bu Bay Bernstein.
- Bay Bernstein menejerimdir. - Nasılsınız, Bay Carter?
- Bay Carter. - Nasılsınız?
- Evet, Bay Bernstein. - Stein.
- Kane. - Bay Carter, bu sizin odanız mı?
Benim küçük odam emrinizdedir.
- Affedersiniz! - Yalnız, anlamıyorum.
Bay Carter, gerektiği sürece odanızda kalacağım.
Burada mı yaşayacaksınız? Evet?
- Affedersiniz. - Fakat Bay Kane, bu bir sabah gazetesi.
Affedersiniz.
Biz genellikle... saat 12'de kapatırız, hergün... 12'de.
Tamam Bay Carter, değişmesi gereken alışkanlıklardan bir tanesi de bu işte.
- Günün 24 saati haber gelebilir. - 24?
- Doğru. - Affedersiniz.
Fakat Bay Kane, bu imkansız birşey!
Karikatürü çizdim. İyi bir ressam değilim.
Gerçekten de değilsin.
Bir dram eleştirmenisin sen Leland.
- Hala yiyor musun sen? - Hala açım.
Chronicle'ın birinci sayfasında Brooklyn'li kayıp bayan...
Harry Silverstone hakkında bir yazı var.
Bayan Silverstone'un öldürüldüğü sanılıyor. Inquirer'de neden bu konu hakkında yazı yok?
Çünkü biz gazete çıkarıyoruz...
- ...bir skandal çöplüğü değil. - Joseph, açlıktan ölmek üzereyim. - Şimdi lokantaya gidip birşeyler yeriz.
Doğrudur.
Bakınız Bay Carter, Chronicle'da üç sütun üstüne bir başlık.
Niye Inquirer'de üç sütun üzerine bir başlık yok?
Haber o kadar önemli değildi.
Bay Carter, başlık ne kadar büyük olursa haber de o kadar önem kazanır.
- Çok doğru Bay Kane! - Bu bayan Harry Silverstone'un öldürülmesi...
Bu kadının öldürüldüğüne, hatta öldüğüne dair en ufak bir delil yok!
Kaybolduğu söyleniyor. Komşuları şüpheleniyorlar.
Bizim işimiz mahalledeki kadınların dedikodularını aktarmak değildir!
Bu çeşit masallarla ilgilensek, gazeteyi hergün iki defa çıkaracak malzemeyi de bulurduk Bay Kane!
Bundan böyle ilgilenmemiz gereken masalların ta kendisi bu işte.
Bay Carter, en iyi muhabirinizi bay Silverstone'a göndermenizi istiyorum.
Bay Silverstone'a eşini derhal kendisine göstermezse Inquirer'in,
onu tutuklayacağını söylesin.
Bay Silverstone'ua kendisinin şey müfettişi... eee...
- Merkez Bürosu. - Merkez Bürosu müfettişi olduğunu söylesin.
Bay Silverstone şüphelenir de bizimkine kimlik sormaya falan kalkarsa,
kızmış görünsün ve Bay Silverstone'u anarşistlikle suçlasın.
- Hem de komşularının duyması için bağırarak söylesin bunları. - Jedediah, yemek için hazır mısın?
Ağırbaşlı bir gazetenin rolünün bu olduğunu kabul edemem.
Teşekkür ederim Bay Carter. Güle güle.
Hoşçakalın!
Yazıyor! Hepsini yazıyor!
Chronicle'ın ilk baskısında hepsi var.
Brooklyn'de kaybolan kadının bütün esrarını yazıyor!
Chronicle'ın ilk baskısında hepsi var.
Charlie, gazetemiz 10 dakikaya kadar çıkıyor.
Üç saat elli dakika geciktik, ama yine de çıkardık.
- Yoruldun mu? - Yorucu bir gündü.
- Kaybedilmiş bir gün. - Kaybedilmiş mi?
Yalnız bu gece gazeteyi tam 4 defa değiştirdiniz, ondandır.
Sadece ilk sayfayı biraz değiştirdim Bay Bernstein. Ama bu yetmez, hayır.
Bu gazeteye birşeyler daha katmak gerek. Resimden, yazıdan başka birşeyler.
İstiyorum ki, New York Inquirer bu şehirdeki şu lambadaki gaz kadar
vazgeçilmez olsun.
Ne yapmak istiyorsun, Charlie?
Dayanacağım ilkeleri yayınlayacağım. Gülme, Jedediah.
İşte burada, hepsi tamam.
Tutamayacağınız vaadlerde bulunmuyorsunuz değil mi Bay Kane?
Bunlar tutulacak.
"Ben bu şehrin halkına haberleri...
"dürüstçe veren bir gazete sağlayacağım."
- "Ben onlara ayrıca..." - "Ben" diye bağladığın ikinci cümle bu.
Halk, sorumlunun kim olduğunu bilecek,
ve halk, Inquirer'de gerçeği açık, canlı olarak çabucak öğrenecek.
Bu gerçeğin önüne kimsenin özel çıkarının geçmesine de izin vermeyeceğim.
"Ayrıca halka, hem yurttaş hem de insan olarak haklarının yorulmaz...
"savaşçı bir savunucusunu sağlayacağım."
İmza:
"Charles Foster Kane."
- Görebilir miyim şunu, Charlie? - Şimdi bastıracağım.
Solly!
Evet, Bay Kane?
Bu başyazıyı birinci sayfaya çerçeve içine koymanı istiyorum.
Sabah baskısının birinci sayfasına mı Bay Kane?
Evet, Solly, yani senin anlayacağın, sayfayı birkez daha düzeltmen gerekecek.
- Evet. - Aşağıya inip diğerlerine de haber versen iyi olur hemen.
Peki.
Solly, işi bitince o kağıdı bana getirir misin?
Bu müsveddeyi saklamak istiyorum.
İçime doğuyor ki, ileride önem kazanacak bir belge olacak.
- Tıpkı... - Eminim.
...tıpkı Bağımsızlık Bildirgesi ya da Anayasa gibi...
...ya da benim okuldaki ilk karnem gibi.
"DAYANDIĞIM İLKELER"
INQUIRER: DAĞITIM 26.000
Yorgun olduğunuzu biliyorum baylar, ama sizi buraya belli bir iş için getirdim.
- Bu küçük ziyaretin faydası olacak. - Chronicle iyi bir gazete.
İyi olan Chronicle'ın altyapısı. Tiraja bakın hele.
495,000. Yalnız Bay Kane, Chronicle için çalışan ekibi de hesaba katınız.
- Böyle bir takımla yüksek tiraj zor değil. - Çok haklısın Bay Bernstein.
Bu ekibi bir araya getirmek ne kadar zamana mal oldu biliyor musunuz?
- Tam 20 yıla. - 20 yıl? ... Evet.
6 yıl önce dünyanın en büyük gazetecilerinin bulunduğu bu fotoğrafa bakıyordum.
Kendimi şekerci dükkanı önündeki çocuk gibi hissediyordum.
Eh, 6 yıl sonra bu akşam hepsine sahibim. Şekerlerin de dükkanın da tümüne!
- Baylar, Inquirer'e hoşgeldiniz. - Başka çekmeyecek miyiz?
Fotoğrafı çoğaltıp Chronicle'a postayla gönderin.
Bu sabahki tirajımızın New York gazetelerini geride bıraktığını
öğrenmek sizleri sevindirecek sanırım. Bu sabahki tirajımız: 684,000.
684,132.
Tamam.
Bu alkışlardan sonra, damdan düşercesine seyahate çıkacağımı bildireceğim için hepiniz beni affedersiniz umarım.
Önümüzdeki hafta tatilimi geçirmek üzere ülke dışına gidiyorum.
Doktoruma ne zamandır, fırsat bulur bulmaz seyahate çıkacağıma söz vermiştim.
Anlıyorum ki artık yapabilirim bunu.
Bay Kane, madem ki verilen sözlerden bahsediyorsunuz,
Avrupa'da henüz satın almadığınız nice tabloların, heykellerin bulunduğunu hatırlatırım size.
Bu konuda beni suçlama Bay Bernstein.
2000 yıldır heykel yapıyorlar.
Ben sadece 5 yıldır satın alıyorum.
- Söz verin Bay Kane. - Söz, Bay Bernstein.
- Teşekkür ederim. - Bay Bernstein?
Verdiğim bütün sözleri tutacağımı sanmıyorsunuz değil mi?
Ve şimdi baylar!
Lütfen hepinizin dikkatini vermenizi istiyorum.
Baylar, İspanya'ya savaş açacak mıyız, açmayacak mıyız?
"İşte geliyorlar anacığım, mutluyken vur beni"
İspanya'ya savaş açacak mıyız, açmayacak mıyız diye sordum?
Inquirer'e göre savaş başladı bile!
Sen mahzun yüzlü anarşist bir züppesin!
Hiç de züppe giyinmedim.
Öylesin! Bay Bernstein, şunun kravatına bakın.
Charlie'nin şarkısını söyleyelim haydi.
- Charlie şarkısı yok mu? - Sizin için bir şarkı bestelenmiş değil mi Bay Kane?
Bu şehirde bir çuval yerfıstığı aldın mı hakkında şarkı bestelerler.
- Bu adamı tanıyorum, iyidir. - Evet.
İyi akşamlar Bay Kane.
"İşte bir adam, hem de ne adam"
"Kimdir yoksuldan yana, inanın bana"
"Kimdir O bilin? En gözde oğlan"
"Bakmaz gözünün yaşına, döküverir bir çırpıda korsanları deryaya"
"Sever puroyu, sever şakayı"
"Canı sıkılsa da belli etmez etrafına"
"Hem zengin hem ünlü"
"5 dolarına varım iddiaya, bilemezsen adını, yaşamamışsın hiç demektir"
"Nedir adı?"
"Charlie Kane'dir o, O Bay Kane'dir!
"Bay" kelimesini sevmez, o ezelden beri Charlie Kane'dir"
- Harika değil mi? Ne parti ama. - Evet.
Canın niye sıkkın?
"Özlenince öpülür derler"
"Bir araya gelince de aynen yapılmaya çalışılan da tam budur"
"Yemeği kim öder, içkileri kim ısmarlar?"
"Kim der haydan gelen huya gider?"
"Joe mu bu?, hayır, hayır, hayır"
"Bilen bilir, bilmeyen adam değildir"
Bernstein, düne kadar Chronicle'da olup...
şimdi Inquirer'de çalışan bütün bu adamlar.
Oh anneciğim lütfen.
- Ver onu. - Hangisi? Sarışını mı?
- Hayır, esmeri. - Nereden öğrendin bunu, Charlie?
Bernstein, Chronicle'da çalışan bütün bu adamlar...
şimdi nasıl bizim düşüncemizi benimsemişlerse o zaman da...
Chronicle'ınkini benimsememişler miydi?
Tabii ki, onlar da herkes gibi.
İş verilince onlar işlerini yapıyorlar.
Şu var ki, bunlar kendi mesleklerinin en iyisi.
Bernstein, Chronicle ile aynı düşünceleri mi savunuyoruz?
Değil tabii ki.
Dinleyin. Bay Kane bir haftaya kalmaz onları kendi istediği kalıba sokar.
Aksi olmazsa tabii. Onlar Kane'i değiştirmesinler de.
O farkında olmadan.
Bay Leland, Bay Kane'den bir telgraf aldım.
- Bay Kane'den bir telgraf aldım. - Ne?
- Paris'ten, Fransa'dan. - Ne?
- Paris'ten, Fransa'dan. - Gir içeri.
"Bakmaz gözünün yaşına, döküverir bir çırpıda korsanları deryaya"
Bay Leland! Artık heykel göndermeyeceğine söz vermesi ne büyük talih!
Bakın, dünyanın en büyük elmasını satın almak niyetinde.
Bay Leland, neden Avrupa'ya birlikte gitmediniz? Sizi de istiyordu.
Charlie hoş vakit geçirsin istedim. Benimle olsaydı...
Bernstein, ben neşe bozan, soğuk adamın birisi miyim?
At suratlı bir hipokrat mıyım? Uğursuz bir ahlak hocası mıyım içi saman dolu?
Evet.
Cevabımın Bay Kane'inkinden farklı olacağını sanıyorsanız aldanıyorsunuz.
"Dünyanın en büyük elması."
Charlie'nin elmas kolleksiyonu yaptığını bilmiyordum.
Yapmıyordu zaten.
Kolleksiyon yapan biri için kolleksiyon yapar.
Herneyse, Bay Kane, heykelden başka birşeyin kolleksiyonunu yapmaz.
"Bay Kane, Inquirer'in 467 mensubu size hoşgeldiniz der."
İşte geliyor!
Hoşgeldiniz, Bay Kane.
- Biliyorum, bıyık bıraktım. - Berbat görünüyor.
Dedikodu yazarımız var mı bizim?
- Ben varım, Bay Kane. - Bayan Townsend dedikodu yazarımızdır.
Bayan Townsend, bu Bay Charles Foster Kane.
Bayan Townsend, gazeteden uzun süre uzak kaldım. Sütununuzdan haberim yok.
Sütununuz için benim küçük bir haberim var.
Öbürlerini nasıl kaleme alıyorsanız, bunu da onlar gibi yazmanızı rica edeceğim.
Bay Kane, Inquirer'in bütün çalışanları adına...
Bay Bernstein, çok teşekkür ederim, herkese, ben...
Üzgünüm, şu an fazla kalamayacağım.
Görüşürüz.
Sahiden çok acelesi var.
Hey, herkes buraya baksın!
Pencerere yaklaşın.
- Bay Leland! Bay Bernstein! - Evet, bayan Townsend?
Bu haber: "Bay ve bayan Thomas Monroe Norton...
"kızları Emily Monroe Norton ile...
"Bay Charles Foster Kane'in nişanlandıklarını bildirmekten zevk duyarlar."
Haydi, gelin.
Emily Monroe Norton! Amerika Birleşik Devletlerinin başkanının yeğeni.
Başkanın yeğeni ha?
Eğer Kane başkan olursa, başkanın eşi olacak.
Olan biten ortada, üzerinde durmak gereksiz
Bayan Emily Norton "Rosebud" değil yani.
Sonu pek iyi gitmedi değil mi?
O bitti.
Sonra Susie çıktı ortaya. O da bitti.
Biliyor musunuz Bay Thompson, Düşünüyordum da...
...Şu sizin çözmeye çalıştığınız "Rosebud sırrını...
Evet?
Belki de Kane'in yitirdiği birşeydir.
Bay Kane bütün zamanını elindeki herşeyi kaybetmekle geçirirdi.
Bu konuda Jed Leland ile görüşmelisiniz.
Tabii Bay Kane ile Bay Leland her zaman aynı düşüncede değillerdi.
Meselâ, Amerika- İspanya savaşını ele alalım.
Bana kalırsa Bay Leland haklıydı. Bu savaş, Bay Kane'in savaşıydı.
Gerçekte savaşmamıza gerek yoktu.
Ama Bay Kane'in bu savaşı olmasaydı Panama Kanalı'na sahip olabilirmiydik?
Bay Leland'ın nerede olduğunu bilmek isterdim.
Uzun zamandır bana bu konuda hiçbirşey söylemiyorlar.
Belki ölmüştür bile.
Sizi ilgilendiriyorsa Bay Bernstein...
Bay Leland 180. sokaktaki Huntington Memorial Hastanesinde.
Ya öyle mi? Ben... Hiç aklıma gelmezdi.
Pek önemli birşey değil, sadece...
Bay Thompson, yaşlılık...
sona ermesi istenmeyecek tek hastalıktır.
Hemen hepsini hatırlıyorum delikanlı.
Bana okunan lanet bu işte.
İnsanoğlunun sıkıntı çektiği en büyük büyük lanetlerden birisi: Hafızadır.
Ben onun en eski dostuyum. Bana karşı hep domuz gibi davrandı.
Charles doğuştan sert biri değildi. Ama davranışları öyleydi.
Belki de onun dostu sayılmam. O vakit hiç dostu olamadı demektir.
Belki de ben onun... sizin bugünkü tabirinizle yalakasıydım.
Bay Leland, "Rosebud"tan bahsetmek üzereydiniz.
Acaba iyi bir sigaranız var mıdır?
Buradaki genç bir doktor sigarayı bırakacağımı falan sanıyor.
Hayır, özür dilerim, yok.
Konuyu değiştirdim ama değil mi?
Amma çekilmez bir ihtiyar olmuşum!
Siz bir gazetecisiniz ve Charlie Kane hakkında ne düşündüğümü soruyorsunuz.
Söyleyeyim. Bana göre, onun bir çeşit büyüklüğü vardı.
Ama bunu kendine saklardı.
Benliğinden birşey vermezdi. Zaten hiçbirşey vermezdi o.
Sadece bahşiş verirdi.
İyi çalışan bir aklı vardı.
Onun kadar parlak düşünceleri olan başka birisi olacağını sanmıyorum.
Ömründe hiçbirşeye inanmadı, Charlie Kane hariç.
Hayattaki tek inancı, Charlie Kane idi.
Hiçbir inancı olmadan öldü sanırım.
Bu da çok güç birşey olmalı.
Şüphesiz, aramızdan çoğu ölüm konusunda belirli bir inanışı olmadan göç edip gitti.
Ama hiç olmazsa geride ne bıraktığımızı biliyorduk. İnandığımız birşeyler vardı.
Sahi hiç sigaranız yok mu?
- Maalesef Bay Leland. - Zararı yok, aldırmayın.
- "Rosebud" hakkında ne biliyorsunuz? - "Rosebud"?
Hani şu son sözü mü: "Rosebud."
Inquirer'de görmüştüm.
Inquirer'de gördüğüm hiçbirşeye inanmam.
Başka birşey?
Emily'den bahsedebilirim size. Emily ile dans okuluna gitmiştim.
O zamanlar tüy gibiydim.
- Oh, Kane'in ilk eşinden bahsediyorduk. - Nasıl birisiydi?
Dans okulunda tanıdığım diğer kızlar gibiydi.
Çok hoş bir kızdı. Emily biraz daha tatlıydı.
ilk birkaç aydan sonra...
Emily ile Kane birbirlerini ancak kahvaltıda görüyorlardı.
Öbürlerinden hiç farklı olmayan bir evliliki bu.
- Güzelsin. - Değilim.
Evet, güzelsin. Çok, çok güzelsin.
Bir gecede 6 davete birden hiç gitmemiştim.
- Hiç bu kadar geç de kalmamıştım. - Alışkanlık meselesi biraz.
- Acaba hizmetçiler ne düşünüyorlar? - Eğlendiğimizi düşünüyorlardır.
Gazeteye neden bu kadar erken gidiyorsun, anlamıyorum?
Bir gazeteciyle evlenmemeliydin. Denizcilerden bile kötüdür onlar.
Emily, sana tapıyorum.
Charles, gazetecilerin bile uyumaları gerekir.
Bernstein'a telefon edip bütün randevularımı öğleden sonraya aldıracağım.
Saat kaç?
Bilmiyorum. Geç oldu.
Daha erken.
Charles...
Dün gece beni ne kadar beklettiğini biliyor musun?
Hani gazeteye 10 dakika için gitmiştin?
Geceyarısı gazetede ne yaparsın acaba?
Sevgilim, senin tek rakibin Inquirer'dir.
Bazen kendi kendime soruyorum, etten ve kemikten bir rakip daha mı iyi olurdu diye?
Gazeteye o kadar da çok vakit ayırmıyorum ki.
Yalnız vakit meselesi değil. Yayınladığın şeyler, başkana saldırman.
- Yani John amca demek istiyorsun. - Amerika Birleşik Devletleri başkanı o.
Aynı kapıya çıkar. Yani, John amca. Şu muhteşem kalın kafalı!
Hükümetini sicilli dolandırıcılar çetesinin eline bırakan bir ahmak.
- Şu büyük petrol rezaleti... - Ama o başkan, sen değilsin Charles.
Pek yakında düzeltilecek yanlışlardan birisi de bu işte.
Şu senin Bernstein'ın dün çocuğa çok korkunç birşey gönderdi.
Bunu çocuğun odasına koymam imkansız.
Bay Bernstein arada bir çocuğun odasını ziyaret edebilir.
Çok gerekli mi bu?
Evet.
- Gerçekten, Charles, insanlar... - Ben ne istersem onu düşünür onlar.
Karısına hiç aşık olmadı mı?
Aşık olup evlenmişti.
Aşk.
Ne yaptıysa aşk için yaptı.
Siyasete bunun için atıldı. Biz ona yetmiyor gibi görünüyorduk.
Bütün seçmenlerin de kendisini sevmelerini istiyordu.
Hayatta bütün istediği aşktı.
Charlie'nin hikayesi bu işte. Bu aşkı nasıl kaybetti?
Görüyorsunuz ya, verecek hiçbirşeyi yoktu onun.
Ooo! Tabii Charlie Kane'i seviyordu.
Evet, hem de derin bir aşkta.
Sonra annesini. Sanırım annesini hep sevdi.
- Ya ikinci karısını? - Susan Alexander mı?
Charlie onu nasıl çağırırdı bilir misin?
Onunla tanıştığının ertesi günü bana ondan bahsetmişti.
Kane için o, Amerikan halkının bir kesitiydi.
Sanırım Kane'in buna karşı elinden birşey gelmezdi. Kane'in gözünde özel bir çekiciliği vardı.
Charlie'ye göre ilk karşılaştıkları akşam Susan'ın tek özelliği dişinin ağrımasıydı!
Neye gülüyorsunuz küçük hanım?
- Neyiniz var? - Diş ağrısı.
- Ne? - Diş ağrısı.
Diş ağrısı mı?
Yani dişiniz ağrıyor demek istiyorsunuz.
- Bunun nesi komik? - Komik olan sizsiniz bayım.
- Yüzünüz pislik içinde. - Pislik değil o... çamur.
Sıcak su istermisiniz biraz. Şuracıkta oturuyorum.
Ne dediniz küçük hanım?
Dedim ki, sıcak su istiyorsanız...
...biraz verebilirim size.
Evet, olur. Çok teşekkür ederim.
Daha iyi oldum mu şimdi?
- Bu ilacın hiçbir faydası yok. - En iyisi dişinizi aklınıza getirmeyin.
Affedersiniz ama erkek ziyaretçi geldiği vakit ev sahibim...
- kapının açık bırakılmasını istiyor. - Olur.
Yine dişiniz, değil mi?
- Kesinlikle. - Hey, yine bana gülmeyi denesenize?
- Ne? - Hala komiğim.
Biliyorum, ama size gülmemi istememiştiniz.
Evet ama dişinizin ağrımasını da istemiyorum.
Bakın bana.
Görüyor musunuz?
Ne yapıyorsunuz?
İki kulağımı da aynı anda oynatabiliyorum.
İşte bu. Gülün bakayım.
Bunu öğrenebilmek için dünyanın en iyi okulunda 2 yıl çalıştım.
Bunu bana öğreten çocuk şimdi Venezuela başkanı.
Oldu işte!
- Bu zürafa mı? - Hayır, zürafa değil.
- Oh! Bahse girerim bu... - Ne?
Şey, öyleyse bir fil bu.
- Horoz olması gerekiyordu. - Horoz mu!
Ne güzel. Bir sürü marifetiniz var sizin. Yoksa profesyonel bir sihirbaz mısınız?
- Hayır, sihirbaz değilim. - Şaka yapmıştım zaten.
Sahiden kim olduğumu bilmiyor musunuz?
Adınızı söylemiştiniz bana Bay Kane, Ama ben çok cahilim.
Sanırım farketmişsinizdir bunu. Bahse girerim adınızı milyon defa duymuşumdur.
Kim olduğumu bilmeden hoşlandınız bende ama. Öyle mi?
Oh! Tabii ki hoşlandım. Bana çok nazik davrandınız.
Doğrusunu isterseniz siz olmasaydınız ne yapardım bilmem.
Burada bu diş ağrısıyla. Üstelik pek tanıdığım da yok.
Ben ise çok insan tanırım.
İkimiz de çok yalnızız sanırım.
Bu en güzel Pazar giysimi berbat etmeden önce ne yapardım biliyor musunuz?
Bahse girerim ki bu sizin en iyi Pazar elbiseniz değil. Birsürü vardır sizin.
Hayır, şaka ediyorum tabii.
Batı Manhattan Ambarı'na...
...gidiyordum, gençliğimi aramak için.
Annem öleli epey oluyor. Eşyaları bu ambara konulduydu.
Koyacak başka bir yer yoktu.
Tekrar eski yerine göndermeyi düşündüm. Bu akşam gidip bir göz atayım demiştim.
Bir çeşit duygusal gezinti yani.
Birkaç gazete çıkarırım ben. Siz ne iş yaparsınız?
Ben mi?
- Evet, yaşınız kaç demiştiniz? - Söylememiştim.
Biliyorum. Söyleseydiniz hatırlar, yeniden sormazdım.
- Ne kadar? - Oldukça yaşlıyım.
- Ne kadar yaşlı? - Ağustos'ta 22.
Saygıdeğer bir yaş. Ne iş yapıyorsunuz?
Seligman'da çalışıyorum. Nota bölümündeyim.
- Yapmak istediğiniz iş bu mu peki? - Hayır, şarkıcı olmak istiyordum sanırım.
- Bu işi ben istemedim. Annem ayarladı. - Şarkı söyleme işine ne oldu?
Annem hep benim operaya gideceğimi düşünür, söylerdi.
Düşünün.
Oysa sesim yeterli değildi. Hepsi bu... anneleri bilirsiniz işte.
Evet, bilirim
- Piyanonuz var mı? - Piyano mu?
Evet, salonda da var bir tane.
- Benim için şarkı söyler misiniz? - Şarkı söylememi sahiden istemiyorsunuz değil mi?
Evet, istiyorum.
Dişinizin ağrıdığını söylemeyin sakın.
Hayır, geçti artık.
Tamam.
Salona geçelim öyleyse.
"Evet, Lindor benim olacak"
"And içtim buna"
"Ne olursa olsun"
"Evet, Lindor"
"Lo giurai"
"La vincerò"
Bu eyaletin siyaset meydanını sömürgen Jim Gettys'in zararından ancak tek adam kurtarabilir!
Charles Foster Kane'den bahsediyorum.
Mücadeleci, liberal, emekçilerin dostu, bu eyaletin müstakbel valisi Kane,
bu seçimlere adaylığını yalnız bir amaçla koymuştur.
Sömürgen Jim Gettys'in kurduğu siyaset ağının seviyesizliğini, namussuzluğunu vurgulamak için.
Bu çete şimdi bu eyaletin hükümetini tamamen kontrol altına almıştır.
Şimdiye kadar hiçbir vaatte bulunmadım.
Çünkü bu son haftalara kadar seçileceğimi umuuyordum.
Ama şimdi, umuttan da fazlasına sahibim.
Jim Gettys' gelince, onda umudun gölgesi bile yok.
Bütün soruşturmalar, bütün bağımsız anketler...
benim seçileceğimi gösteriyor.
Çok iyi.
Bundan dolayı size şimdi bazı vaadlerde bulunabilirim.
İşçiler... yoksul ve yoksul mahalle çocukları...
kendileri için elimden geleni yapacağımı biliyorlar.
Bütün namuslu yurttaşlar, yoksulları,
dar gelirlileri, açları korumak için elimden geleni yapacağımı biliyorlar.
- Anne, babam vali oldu mu? - Henüz olmadı yavrum.
Vaadlerimi yerine getirmek için...
işlerden vakit bulabilseydim, size bir sürü vaadlerde bulunabilirdim.
Ama size bir vaadde daha bulunacağım.
Bu vaadimi yerine getireceğimi sömürgen Jim Gettys de biliyor.
Bu eyaletin valisi olarak yapacağım ilk iş...
sömürgen Jim W. Gettys'in tutuklanması, yargılanması ve mahkum edilmesi için...
özel bir savcıyı görevlendirmek olacaktır.
Seçim bugün yapılsaydı yüzbin farkla kazanırdınız.
- Gettys'de artık olayların farkında. - Merhaba Baba.
- Merhaba evlât. - Sadece korkmuyor, hasta da oldu.
Sanırım söylediklerimi yapmaya kararlı olduğumu Gettys'de anlamaya başladı.
- İhtiyar babanın konuşmasını beğendin mi? - Söylediklerinin hepsini işittim.
- Aferin. Merhaba Emily. - Dikkat!
- Güzel konuşmaydı Bay Kane. - Mükemmel, Bay Kane.
- Bayım, bize bir taksi bulabilir misiniz? - Olur Bay Kane.
Oğlanı taksiyle eve gönderiyorum Charles, yanında Oliver var.
İyi geceler, baba.
İyi geceler, oğlum.
Emily, oğlanı neden taksiyle eve gönderdin. Taksiyle işin ne?
Seninle birlikte bir ziyarete gitmeliyiz.
- Bekleyebilir o. - Hayır, erteleyemeyiz.
Peki ne ziyaretiymiş bu Emily?
Belki de birşey değildir. Bakalım, öğreneceğim.
- Nereye gidiyorsun? - 185 West 74. Sokak.
İstersen benimle gelebilirsin.
Seninle geleceğim.
Melodrama bu kadar düşkün olduğunu bilmiyordum, Emily.
Buyurun Bay Kane.
Charlie!
Karına bu mektubu göndermeye zorladı beni. Göndermek istemiyordum.
Çok korkunç şeyler söyledi...
Bayan Kane.
Kimsenin bizi tanıştıracağını sanmıyorum.
Ben Jim Gettys.
Evet?
Bayan...Bayan Alexander'ı size bu mektubu yollamaya zorladım Bayan Kane.
Önce reddetti. Sonra gönderdi.
Charlie, söylediklerini bir bilsen... Beni şeyle tehdit etti..
Gettys... sizinle uğraşmak için seçilmemi beklemeyeceğim anlaşılan. İlk iş boynunuzu kıracağım.
Belki yapabilirsiniz belki de yapamazsınız Bay Kane.
Charles! Bu adamın boynunu kırman bu mektubu izah etmez:
"Bayan Kane, sizin ve oğlunuz için bunun ciddi sonuçları olacaktır."
- O sadece Bayan Kane'i buraya gelmeye zorluyordu... - Bu mektubun manası nedir? Bayan...
Adım Susan Alexander. Aklınızdakinin ne olduğunu biliyorum...
- Bu mektubun anlamı nedir, Bayan Alexander? - O bilmiyor, Bayan Kane.
Mektubu yollamamakla aptallık etmiş olacağını anlattığım için bunu size gönderdi.
- Sen bilmezsin. Emily, bu centilmen... - Ben centilmen falan değilim.
Kocanız bana centilmen derken benimle dalga geçiyordu.
Ben centilmenin ne olduğunu bile bilmem.
Bilirsiniz, bana göre bir centilmen...
Bakın Bay Kane, elimde bir gazete olsaydı ve herhangi birinin...
mesela bir politikacının davranışları hoşuma gitmeseydi, bütün imkanlarımı kullanıp onuna mücadele ederdim.
Ama çocukları ya da annesi onun gazetede çizgili mahkum kıyafetiyle fotoğrafını görsünler de istemezdim.
- Aşağılık, satılmış mahlukun birisiniz... - Sizin kim olduğunuzdan bahsediyoruz şu an.
Bayan Kane, ben hayatım için mücadele ediyorum. Siyasi hayatım için filan değil.
- Adaylığını geri çekmezsen herkese anlatacakmış... - Evet, aynen öyle dedim.
Ona bir fırsat daha tanıyorum. Onun bana tanıdığı fırsattan fazlasını.
Bayan Kane, yarın sabaha kadar, bir iki yıl siyasetten çekilmek zorunda kalacak kadar hastalandığını bildirmeye yanaşmaz ise,
Pazartesi günü, kendi gazeteleri hariç, bu eyaletin tüm gazeteleri vereceğim hikayeyi basacaklar.
Ne hikayesi?
- Bayan Alexander ile onun hikayesi. - Hikaye filan yok!
- Sen sus! - Bayan Kane sadece...
Gazete başlıklarında göze batacak çeşitten deliller var elimde.
Bu delilleri size vermemi ister misiniz Bayan Kane?
Bay Kane'in bu hikayenin basılmasına gerek kalmadan aradan çekilmesini tercih ederim.
Kendisini düşündüğümden değil, benim için de daha iyi olurdu ondan.
- Sizin için de Bayan Kane. - Peki ya ben?
Charlie bana dedi ki, adım çamura bulanacakmış. Nereye gitsem...
Bana kalırsa ancak bir karar verebilirsin Charles.
Başka bir karar alacak durumda değilsin.
Bu eyaletin seçmenlerinin...
Şu anda bu eyaletin seçmenlerini düşünmüyorum...
Oğlumuzu düşünüyorum.
- Charlie, eğer bu hikayeyi basarlarsa... - Basmayacaklar.
İyi geceler, Bay Gettys.
Geliyor musun, Charlie?
Hayır.
Burada kalıyorum.
Bu işi tek başıma halledebilirim.
İş işten geçmeden aklını başına toplamalısın.
İş işten geçmeden mi? Ne için?
Senin ve bu hırsızın, bu eyalet halkının bana olan sevgisini elimden alması mı?
Charlie, düşünmen gereken daha başka şeyler de var. Oğlun.
Gazetede hakkında yazılanları okumasını istemezsin herhalde?
Benim ne yapacağıma bu dünyada yalnız bir kişi karar verebilir. Ben!
Sen ne yapacağına zaten karar vermişsin Charles, çok önceden.
Sandığımdan da budalaca davranıyorsunuz Bay Kane.
- Size söyleyecek lafım yok. - Kaybettiniz. Neden...
Çıkın. Hapishane müdürü aracılığıyla mektup ulaştırırsınız artık.
Sizin yerinizde başkası olsaydı, başınıza gelenin ona bir ders olacağını söylerdim.
Size bir tek ders yetmiyor anlaşılan.
- Ve başka dersler de alacaksınız. - Benim için üzülmeyin, Gettys.
Endişelenmeyin benim için!
Ben Charles Foster Kane'im!
İşlediği suçlardan paçasını kurtarmaya çalışan adi, düzenbaz bir politikacı değilim!
Gettys! Sizi Sing Sing' göndereceğim.
Sing Sing'e Gettys!
- Arabanız var mı, Bayan Kane? - Evet, teşekkür ederim.
- İyi geceler. - İyi geceler.
Yazıyor! Tüm ayrıntılarıyla. Özel baskı!
BAŞKANLIK ADAYI KANE BİR "ŞARKICI" İLE YAKALANDI.
- Gazete? - Yo, teşekkürler.
"KANE SEÇİLDİ"
Daha şimdiden 1 milyon oy gerideyken...
... üstelik kilise seçim bölgesinin sonuçları da henüz alınmamışken...
...korkarım bu iş burada biter.
O halde bu, öyle mi?
"CHARLES FOSTER KANE SEÇİMİ KAYBETTİ. SEÇİMLERDE HİLE"
Evet, bu.
"SEÇİMLERDE HİLE"
İyi, haydi hoşçakal.
- Yapabileceğim birşey var mı... - Yo, teşekkür ederim, Bay Bernstein.
Eve gidip güzel bir uyku çekseniz iyi olur.
Siz de.
İyi geceler, Bay Kane.
- Merhaba, Jedediah. - Sarhoşum.
Bayan Alexander'dan bana bahsetmek için sarhoş oldunsa boşuna zahmet etme. Boşuna uğraşma.
İlgilenmiyorum.
Toplumsal reformlar davasına ihanet ettim. Bu mu?
İyi.
İstedikleri buysa, seçimlerini yaptılar.
Jim Gettys'i bana tercih ettikleri ortada.
İnsanlardan sanki senin malınmış gibi bahsediyorsun.
Sanki sana ait eşyalarmış gibi bahsediyorsun Tanrım!
Hatırlayabildiğim kadarıyla, insanlara haklarını sağlamaktan bahsederken...
daima yapılan hizmet karşılığı olarak onlara mükâfat verir gibi davranırdın!
- Jed. - İşçileri hatırlıyor musun?
Ben de gidip kafayı çekeceğim, Jedediah...
... eğer işe yarayacaksa tabii.
Hiçbir işe yaramaz. Ayrıca, sen hiç sarhoş olmazsın.
İşçiler için uzun uzun methiyeler döşemiştin.
Haydi eve git Leland.
"Sendika" denen şeylerde toplanmaya başlıyorlardı.
Kendi işçilerinin de haklarını bir hediye değil,
verilmesi mecburi birşey sandıklarını görünce, senin hiç işine gelmedi.
Ah! Charlie, senin yoksulların birleşmeyi öğrendikleri gün,
Oh, çocuğum...
onlara gıdım gıdım tanıdığın imtiyazlardan bambaşka şeyler olacak.
O vakit senin ne yapacağını biliyorum.
Issız bir adaya sığınıp maymunlara hükmedeceksin.
Senin yerinde olsam Jed, bu konu üzerinde fazla durmazdın.
Bana hatalarımı gösterecek birkaç kişi bulunur orada elbet.
Herzaman bu kadar şanslı olamazsın.
O kadar da şarhoş değilsin.
Sarhoş mu? Bundan sana ne?
Kendin dışında hiçbirşeyi ciddiye almıyorsun.
Bütün işin gücün, insanlara ilgi gösterip karşılık olarak onlardan seni sevmeleri.
Sen ancak bu şartlarda sevmeyi istersin.
Bu şey, kendi koyduğun kurallara göre oynanması gereken bir oyun.
- Charlie, Chicago'daki Inquirer'de çalışmak istiyorum. - Ne?
Dramatik eleşşiri... eleştiri yapacak birini arıyormuşsun.
Sarhoşum.
Chicago'ya gitmek istiyorum.
Sen burada çok gereklisin.
- Burada bana yapacak birşey... - Tamam, Chicago'ya gidebilirsin.
Teşekkür ederim.
Herneyse, sarhoş olmaya çalışsam çok daha iyi olacak galiba.
Seni uyarayım, Jedediah, Chicago'yu beğenmeyeceksin.
Gölden gelen ve Lobster Newburg'ta hiç bilinmeyen korkuç bir rüzgar vardır.
Cumartesi 8'de, iyi mi?
- Ne zaman istersen. - Teşekkür ederim.
Jedediah, kendi kanunuma uygun olarak, aşkın şerefine içiyorum. Herkesin bildiği tek aşk budur zaten:
Kendi öz aşkı.
"KANE BİR ŞARKICIYLA EVLENİYOR"
Hey, Bay Kane. ben Inquirer'denim.
- Ha! Ya. İyi. haydi bakalım evlatlar. Ben de gazeteciydim. - Politikadan vaz mı geçtiniz?
Politikadan vaz mı geçtim? Tam tersini söylerdim halbuki.
Büyük bir opera yıldızı olacağız.
Bayan Kane'i Metropolitan'da mı sahneye çıkaracaksınız?
- Sahi mi? - Tabii.
Charlie, Metropolitan'da çıkamadığım takdirde bana özel bir opera yaptıracağını söylüyor.
Buna lüzum kalmayacak.
"KANE BİR OPERA YAPTIRDI"
Hayır, hayır, hayır!
Yerlerinize lütfen!
- Bay Leland temsilin oyun yönünden eleştirilmesini hazırlıyor mu? - Evet.
- Günün olayları sütunu hazır mı? - Hazır. - Dedikodu sütunu?
- Evet, hepsi hazır. - Müzik eleştirmesi ne alemde? Aldınız mı?
Evet, çoktan hazır.
Bay Mowan abartılı bir yazı yazmış.
- İlgisi büyük mü? - Evet, efendim.
Bay Kane. Bu ne bir sürpriz.
Resimli çift sayfa yapıyoruz.
-Çok güzel. Müzik eleştirisi ilk sayfada mı? - Evet Bay Kane.
Ama aklımda hala bir fikir var. Dramatik.
Dramatik demek.
- Bay Bernstein, bunun sorumlusu Bay Leland değil mi? - Evet, onu bekliyoruz.
- Nerede o? - Şu odada Bay Kane.
Bay Kane.
Bay Leland ve Bay Kane...
yıllardır birbirleriyle konuşmuyorlar.
- Onların hemen... - Çekinilecek birşey yok.
Affedersiniz.
Kapat kapıyı.
Hiç içmezdi Bay Kane.
Asla. İçseydi bilirdik.
Ne yazmış?
Eleştirisi değil mi? Ne yazmış?
"Son derece çekici fakat sanattan tamamıyla yoksun amatör bir genç kız olan Bayan Susan Alexander...
"...dün gece Chicago Operası'nın sahnesini...
"...sahne performansıyla açtı..."
Bay Kane, bu adı okumayı hiç beceremem.
"Onun neşeyle şarkı söylemesinin yetkisi Allah'tan yetkimize girmiyor.
"Oyuna gelince, bunun hakkında...
Devam et.
Hepsi orada.
Oyuna gelince, bunun hakkında hiçbirşey söylemek mümkün değildir.
Bize kalırsa Bayan Alexander'ın icrası şimdiye kadar rastlanmayan bir hiçlik derecesine ulaşmıştır.
- Bu inceleme sahibin düşüncesine göre. - Bunu görmemiştim.
Burada değil, Bay Bernstein, Bitmemiş bu, ben tamamlayacağım.
- Bay Kane, Ben... - Bana bir daktilo getir.
Bay Leland'ın eleştirisini ben tamamlayacağım.
... zayıf...
Merhaba, Bernstein.
- Merhaba. - Merhaba, Bay Leland.
Yazım nerede, Bernstein? Yazımı tamamlamam lazım.
- Bay Kane sizin yerinize tamamlayacak. - Charlie mi?
Charlie. Charlie burada mı?
Anladım. Yazıya çeki düzen vermesi gerekti.
İşin içinden hiç çıkamayacağımı biliyordum.
Bay Kane yazınızı tamamıyla aynı havada tamamladı.
Sizin istediğiniz gibi çok sert bir eleştiri yazdı.
Size gösterecek sanırım.
Merhaba, Jedediah.
Merhaba, Charlie.
Konuştuğumuzu bilmiyordum.
Tabii konuşuyorduk, Jedediah.
Kovuldun.
Bu hikayeyi herkes biliyor Bay Leland. İyi ama niye öyle yaptı?
- Böyle bir yazıyı nasıl yazabilir... - Siz Charlie'yi tanımıyorsunuz.
O bu yazıyı tamamlamakla bana, dürüstlüğünü ispatlayacağını sanıyordu.
O zaten hep birşeyleri ispatlamaya çalışmıştır.
Susie'yi bir opera şarkıcısı yapmak için ortaya dökülen herşey...
yine birşeyleri ispatlamak içindi.
Seçim arifesindeki gazete başlıklarını biliyor musunuz?
"Kane, bir tırnak açın "şarkıcıyla" tırnağı kapatın yakalandı"
Kane işte bu tırnakları söküp atmak istiyordu.
Hey, hemşire!
5 yıl önce güneydeki malikanesinden bana bir mektup göndermişti.
Şeyden... Shangri-la? El Dorado? Ma Casbah... Sloppy Joe's? Neydi ismi?
Ha, evet. Xanadu. Çok iyi hatırlıyorum o mektubu.
Etkilendiniz değil mi? Bunu farketmemem zor değil.
Neyse, mektuba cevap yazmaya hiç zaman bulamamıştım.
Belki de bir cevap yazmalıydım.
Aradan bu kadar yıl geçtikten sonra o kocaman evde kendini pek yalnız hissediyordu herhalde.
Susan onu bırakıp gittiğinde Xanadu daha tamamlanamamıştı. Hiç tamamlayamayacaktı.
Benim eleştiri hariç hiçbirşeyi tamamlayamamıştı o zaten.
- Tabii ki o yeri Susan için yaptırmıştı. - Susan'a duyduğu sevgiden olmalı.
Bilmiyorum.
Dünya onu hayal kırıklığına uğratmıştı. O da kendine bir dünya yaptı. Mutlak monarşi biçiminde bir şey.
Herhalde bu onun için operadan daha önemliydi.
- Hemşire. - Evet, Bay Leland.
Geliyorum.
- Dinleyin, benim için birşey yapabilirsiniz. - Memnuniyetle.
Çıkarken tütüncüye uğrayıp bana iki tane iyi cins puro alır mısınız?
- Tabii. - Teşekkür ederim.
Bir tane yeter.
Biliyor musunuz, bizim gençliğimizde hemşirelerin güzelliği dillere destandı.
Şimdi bunun gerçekle hiçbir ilişkisi kalmamış artık.
- Kolunuza gireyim Bay Leland. - Tamam.
- Purolarımı unutmazsınız değil mi? - Unutmam.
Yalnız puroları öyle bir sardırın ki, diş macununa falan benzesin. Yoksa girişte farkedip alabilirler.
Şu genç doktoru görüyor musunuz? Hani size anlatıyordum...
Kafasına koymuş, beni hep canlı tutmak istiyor.
Kendinize ve Bay Kane'e dair aklınıza ne gelirse anlatmanızı isterim.
Kendime ve Charlie Kane' ait aklıma gelenlerin hepsini dinlemek istemezsiniz ya.
Biliyor musunuz? Charlie'e ilk rastladığım anda belki de ona hiç şarkı falan söylememek gerekirmiş.
Ondan sonra da berbat şarkılar okudum.
Önce saatli 100 dolardan hocalara şarkı söyledim.
- Hocalar anladılar da ben anlamadım. - Ne kazandınız bundan?
Müzik dersleri dışında hiçbirşey elde edemedim. Bütün kazancım bu oldu.
Sizinle evlendi, değil mi?
Evlenmekten sadece bir defa söz açtı, o da herşey bittiği gün. Ve...
Yani, gazetelerin hikayemizden...
ve Kane'in seçimleri kaybettiğinden, Norton denen kızın boşanmak istediğinden bahsettikleri zaman.
Sesimle gerçekten ilgileniyordu.
O opera binasını neden yaptı sanıyorsunuz?
Ben istemedim onu. Hiçbirşey istemedim. Onun fikriydi o.
Hepsi onun düşüncesiydi...
Onu bırakıp gitmem hariç.
"Az önceki ses burada kalbimde çalan Benim kalbimde..."
"Unutmayınız"
Sinirlenmeyiniz.
Lütfen. Bir daha.
Bana bakınız, Bayan Kane, yavrum.
Haydi! Sesi gırtlağınızın dibinden çıkartınız. İçinizden gelerek söyleyiniz.
Diyafram.
"O Lindor ki kalbimi ikiye böldü Evet Lindor."
Ses düzgün çıkmıyor!
Bazıları şarkı söyleyebilir, bazıları söyleyemez!
İmkansız! İmkansız!
Sizin işiniz Bayan Kane'in yeteneği hakkında karar vermek değil.
Siz burada onun sesini eğitmek için bulunuyorsunuz Bay Matiste. Başka birşey için değil!
Yeter! Lütfen oturup derse devam edin.
- Ama Bay Kane.... - Rica ederim.
Ama müzik dünyasının maskarası olacağım. Düşünecekler ki...
Herkesin ne düşüneceğiyle mi ilgileniyorsunuz Bay Matiste?
Belki sizi biraz aydınlatabilirim. İnsanların ne düşüneceği konusunda yetkili sayılırım.
Şu gazeteler mesela.
Burada ile San Francisco'da birkaç gazete çıkarıyorum.
Üzülme canım.
Signor Matiste sonunda yeteneğini anlayacak. Değil mi bayım?
- Sizi nasıl ikna etsem Bay Kane... - Edemezsin.
"Az önceki ses burada kalbimde çalan Benim kalbimde..."
Çok güzel sevgilim, devam et.
"Evet Lindor'um benim olacak Buna ant içiyorum..."
Görüşüme katılacağınızdan eminim.
Hayır, hayır, hayır.
"Ah, zalim"
"Beni çok dinledin"
"Tanrılar şahidimdir..."
"Onlar ki kalbimde..."
"...kanımdaki"
"... ölümcül ateşi yaktılar"
"Söyle bana"
"İçimdeki bu korkunç..."
"... günahın cezasını..."
"... nasıl ödeyeceğim?"
"Daha fazla dayanamıyorum."
"Ah Tanrım, kurtar beni"
"Kaderimin ateşinden"
Bence berbat.
"Ölümümü ateşle"
"İşte kalbim"
"İşte oraya değsin elin"
"İşte kalbim"
"Vur bana"
"Ver bana kılıcını"
"Vur bana."
SAHNE YANKILARI Yazan: Jed Leland.
SUSAN ALEXANDER ZAFERLE KARŞILANDI.
Bir daha bu adamın dostun olduğunu söyleme bana.
Bir dost hiçbir zaman böyle bir yazı yazmaz!
Öbürlerinin hepsi beni yerden yere vursalar beni şaşırtmazlardı.
Ama Inquirer bana böyle bir hakarette bulunsun, meslek hayatımın ilk adımını kökünden baltalasın.
Girin.
Ben bakarım.
Dostmuş! Benim hiç böyle dostlarım olmadı.
Ama tabii, ben senin gibi yüksek sosyeteden değilim.
Zengin okullarına da hiç gitmedim.
Yeter artık, Susan.
- Bay Leland yolladı efendim. - Leland mı? - Jed Leland!
- Bu mektubu size teslim etmemi istedi. - Peki küçük, teşekkür ederim.
Bu ondan geliyor demek ha?
Charlie!
Sen kafana bir baktırsan iyi olacak.
Ona mektup gönderip 25 bin dolarlık çekle kovuyorsun sonra da.
Ne biçim bir adam kovma bu?
25.000 dolarlık çek gönderdin mi ona, söylesene?
Evet.
Evet, ona 25.000 dolarlık bir çek gönderdim.
"İlkelerim"
Nedir o?
İlkelerim.
Ne?
Nedir o?
Hiç. Bir antika.
İğrenç komiksin, değil mi?
Bak sana birşey söyleyeyim. Bundan böyle alay etmek fırsatını bir daha hiç bulamayacağın birşey olacak. O da benim şarkı söylemem.
Bıktım artık!
Zaten hiçbir zaman istememiştim.
Susan, şarkı söylemeye devam edeceksin.
Kendimi gülünç duruma düşürmeye hiç niyetim yok.
Kendini gülünç duruma düşürmeye niyetin yok demek?
Peki ya ben? Şarkı söylemek zorunda olan benim.
Herkesin alaya aldığı benim.
Neden gidip beni yalnız bırakmıyorsun?
Sebeplerim bana yeterli Susan.
Ama görünüşe göre senin kafan bunları bir türlü anlamıyor.
Bunları sana yeniden söyleyecek değilim.
Şarkı söylemeye devam edeceksin.
Doktor Corey'i çağırınız.
Susan.
Bir iki güne kalmaz hiçbirşeyi kalmaz Bay Kane.
Bayan Kane'in bu kadar aptalca birşeyi nasıl yaptığını anlamıyorum.
Dr. Wagner'in verdiği sakinleştiricinin şişesi daha büyüktü.
Bana öyle geliyor ki, yeni operanın provalarından ileri gelen yorgunluktan sonra Susan artık ne yaptığının farkında değil.
Evet, şüphesiz.
Onunla kalmamın hiçbir sakıncası yok değil mi?
Hayır, hiçbir mahsuru yok. Fakat hemşire de bulunsun.
İyi akşamlar, Bay Kane.
Charlie.
Sana anlatamadım bir türlü, Charlie.
Ama böyle şarkı söylemeye devam edemezdim.
Herkesin gözlerinin üstüne dikildiği bir salonda bulunmanın yaptığı etkiyi bilmiyorsun.
Seyirci beni istemiyor.
İşte mücadeleye o anda başlamak lazım.
Anlaştık.
Artık onların karşısına çıkmayacaksın.
Onların kaybı bu.
Ne yapıyorsun?
Puzzle mı?
Charlie, saat kaç?
11:30.
New York'ta mı?
New York'ta saat kaç diye mi sordum?
- 11:30. - Gece mi?
Bulldog'lar tam baskıya girmiştir şu an.
Ya? Bravo o zaman Bulldog'lara.
Gördün mü, 11:30. Tüm temsillerden çıkış vakti.
İnsanlar gece kulüplerine, restaurantlara gidecekler.
Tabii biz farklı olduğumuzdan bu sarayda kalmalıyız.
Hep bir sarayda yaşamak istediğini söyler dururdun.
Bu delikte kafayı yemek işten bile değil.
Ne konuşacak ne de güzel vakit geçirecek bir kimse var.
Manzara ve heykeller hariç 25.000 hektarlık bir arazi.
Yapayalnızım.
Daha düne kadar 50 kadar arkadaşın vardı burada.
Batıdaki odalara bakarsan orada hala bir düzine kadar kalanlar olduğunu göreceksindir muhtemelen.
Her konuda şaka yapıyorsun.
Charlie, New York'a gitmek istiyorum. Ev sahibesicilik oynamaktan sıkıldım.
Eğlenmek istiyorum. Lütfen Charlie.
Charlie, lütfen.
Evimiz burası, Susan.
New York'a gitmeyi istemiyorum.
Ne yapıyorsun?
Anlamadığım bir şey var, Susan:
Bunları daha önce yapıp yapmadığını nereden biliyorsun?
Bu iş heykel biriktirmekten daha zeki bir iş.
Belki de haklısın.
Bazen kendi kendime sorarım...
...ama giderek bir alışkanlık oluyor bu.
Benim için alışkanlık değil. Hoşuma gittiği için yapıyorum.
Yarın bir piknik düzenleyebiliriz sanırım Susan.
Gelenleri hepsini geceyi Everglades'te geçirmeye davet edeceğiz.
Herkesi davet etmek! Yani herkese emir vermek. Hepsini çadırda yatmaya zorlamak istiyorsun.
Hepsinin konforlu odaları, banyoları, lazım olan herşeyleri varken...
...neden onları çadırda yatıracaksın? Neyin nerede olduğunu bilemezler.
Yarın bir piknik düzenlememiz gerek Susan.
Benim gerçekten istediğim hiçbirşeyi vermedin bana.
"Gerçek aşk yoktur aslında"
"Bilirim ben de oynadım
"Mavi alevde kelebek gibi"
"Sonunda yine yandım"
"Yıllar boyunca"
"Kalbim gözyaşının deryasında çalkalandı durdu"
"Bazen sorarım: Nedir bu?"
Ooo! Tabii. Bana birsürü hediyeler verdin. Ama senin için hiçbir anlamı yok bunun.
Çadırdayız sevgilim. Evde değilsin şu an.
Sesini yükseltmene gerek yok, seni iyi duyuyorum.
Bana bir bilezik vermekle, yüzüne bile bakmayacağın,
bir heykele 100 bin dolar vermek arasında ne fark var?
Hepsi paranın marifeti. Hiçbir anlamı yok.
Bana hiçbir zaman hiçbirşeyi içinden gelerek vermedin. Yürekten gelen hiçbirşeyi.
Buna son vermeni istiyorum.
Hayır. Durmayacağım.
İçinden gelerek hiçbirşey vermedin bana.
Sadece bana birşeyler vermek olsun diye verdin.
- Beni satın almaya çalıştın! - Susan!
"Aşk olamaz bu..."
Ne yaptıysam seni sevdiğim için yaptım.
Beni sevmiyorsun sen.
Sadece seni sevmemi istiyorsun.
Tabii. "Ben Charles Foster Kane'im"
"İstediğin birşey varsa senin olsun"
"Ama sen, sen beni sevmelisin."
Pişman olduğunu söyleme.
Pişman değilim.
Bay Kane?
Bayan Kane sizi görmek istiyor, efendim.
Marie sabahtan beri hanımın bavullarını hazırlıyor.
Arnold'a hazır olduğumu söyle Marie. Bavulları almaya gelebilir.
Evet, bayan.
Sen aklını mı kaçırdın?
Misafirlerin, herkesin durumu öğreneceğini anlamıyor musun?
Bavullarını hazırlıyorsun, araba istiyorsun...
Ve senden ayrılıyor muyum?
Tabii ki öğrenecekler.
Senden başka kimseyle vedalaşmadım.
Ama kimsenin duyup duymayacağını falan düşünmedim.
Gitmene izin vermeyeceğim.
Hoşçakal, Charlie.
Susan.
Lütfen gitme.
Lütfen, Susan.
Bugünden itibaren herşey senin istediğin gibi olacak.
Susan, senin istediğini sandığım,
gibi değil... Susan.
Gitmemelisin.
Bunu bana yapamazsın.
Anlıyorum.
Şikayetçi olan sensin yine!
Bana şikayet etmek düşmez tabii.
Bana neye mal olduğu umurumda değil.
Sana bunu yapamazmışım öyle mi?
Oh, evet, yapabilirim.
Belki duymamışsınızdır. Bütün paramı kaybettim. Hem de epeyce.
Son on yıl çoğumuz için sıkıntılı geçti.
Yoo! Benim için sıkıntılı olmadı. Sadece bütün paramı yitirdim.
- Xanadu'ya gidiyor musunuz? - Evet, Pazartesi. Gazeteden bir ekiple.
Bay Rawlston herşeyin resmi çekilsin istiyor. Bütün kolleksiyonların, sanat eserlerinin.
Resimli bir magazin dergi çıkarıyoruz.
Biliyorum. En akıllıca iş Raymond'la konuşmaktır. Kane'in hizmetçisiydi.
Ondan çok şey öğrenebilirsiniz.
Evin bütün sırlarını bilir.
Yok, biliyor musunuz, ben Bay Kane'e acıyorum.
Ben de öyle. Düşünebilir misiniz?
Oo! baksanıza, gün doğuyor.
Birgün gelin de, bana hayatınızı anlatın.
Rosebud?
Size Rosebud'tan bahsedeceğim Bay Thompson.
Değeri nedir sizin için?
Bin dolar?
Tamam.
Eh, anlaştık. Söyleyeceğim, Bay Thompson.
- Bazen acaip davranırdı, düşünebilir misin - Hayır, bilmiyorum.
Evet, anlaşılmaz şeyler yaptığı olurdu.
11 yıl hizmetinde bulundum...
...tahmin edeceğiniz üzere burada herşeyiyle meşgul oldum. Ben bilmeliyim tabii ki.
- Rosebud... - Evet.
Evet, dediğim gibi, ihtiyar bazen tuhaflaşırdı.
- Ama onu nasıl idare edeceğimi bilirdim. - Titizdi ha?
Onu nasıl idare edeceğimi bilirdim.
Tıpkı karısının onu bırakıp gittiği gün yaptığı gibi.
Rosebud.
Anlıyorum.
Rosebud hakkında bütün bildiğiniz bu mu?
Evet.
Bir de tam ölürken işittim.
Sadece dedi ki:
"Rosebud."
Elindeki cam küreyi bırakıverdi. Küre yere düşüp parçalandı.
Ondan sonra ağzından başka kelime çıkmadı ve sonra öldüğünü anladım.
Daha önce de birsürü anlamsız şeyler söylemişti.
Duygulu birisiniz değil mi?
- Eeee, hem evet, hem hayır. - Herneyse. Bunlar bin dolar etmez.
İsterseniz soru sormaya devam edebilirsiniz.
Resimleri çeker çekmez bu akşam ayrılıyoruz.
Acele etmeyin. Rahatınıza bakın.
-Kırmızı ışık yandı mı tren durur, ama yolcular beklemekten hoşlanmaz. - No. 9182.
Bay Kane istediği vakit...
trenin bütün gün beklediğini hatırlıyorum da.
Çabuk olsak iyi olacak.
- 4. yüzyıldan bir Venüs. 1911'de alınmış. fiyatı 25 bin dolar. - Resmini çektin mi?
- Aşağıya gelemez miyiz? - Evet, acele edin. Gideceğiz.
Bay Thompson bütün bunlar... ne kadar eder dersiniz?
Milyonlarca dolar.
İlgilenen olursa tabii.
Herneyse, bunları Amerika'ya getirdi ya.
- Nedir bu? - Başka bir Venüs daha.
25.000 dolar değerinde.
Başsız bir kadın için dünyanın parası.
- Bankalara şans tanımamış değil mi? - Bilmiyorum.
- Heryeri temizleyecekler değil mi? - Hiçbirşeyi atmazdı.
"Inquirer'in 467 mensubundan Bay Kane'e hoşgeldiniz."
"Little Salem, Colorado'dan Mary Kane'e ait bir fırın. Değeri 2 dolar."
Herşeyin kaydı var, en kelepirinden sanat eserine kadar.
Kolleksiyona gerçekten meraklıymış ha?
Hem de ne olursa olsun, herşey.
Herkese benzemeyen bir kolleksiyoncu.
- Hey! Bakın, bir puzzle. - Bunlardan çok bulduk.
- Holün aşağısında bir Birmanya tapınağı ile üç İspanyol tavan süsü var. - Evet, daha sandıklardan çıkarmadılar.
Şurada bir İskoç şatosunun parçaları var. Ama açmak zahmetine bile katlanmamışlar.
Acaba bütün bunları bir araya getirseler:
Sarayları, resimleri, oyuncakları, hepsini.
Ortaya ne çıkardı acaba?
- Charles Foster Kane? - Ya da Rosebud.
- Ne dersin Jerry? - Rosebud mı? Nedir o?
Ölürken söylediği şey.
Ne olduğunu bulabildin mi bunun?
- Yo, bulamadım. - Ne buldun onun hakkında Jerry?
Doğrusunu istersen fazla birşey değil.
Yola koyulsak iyi olacak.
Şimdiye kadar ne yaptın?
Bir puzzle ile oyalandım.
Rosebud'ın ne olduğunu ortaya çıkarsaydın, bahse girerim ki herşeyi anlayacaktın.
Hayır, sanmıyorum.
Hayır.
Bay Kane istediği herşeyi olan ve herşeyi kaybeden bir insandı.
Rosebud, belki de hiç ele geçiremediği birşeydi. Ya da kaybettiği birşey.
Herşeyi de açıklamayacak bir şey.
Bana kalırsa hiçbir kelime bir insanın hayatını açıklayamaz.
Hayır. Bana göre Rosebud bir puzzle'ın bir parçasıdır.
Kayıp bir parçası.
Haydi bakalım... yola çıkalım.
Yoksa treni kaçıracağız.
O çöpü de yakınız.
GİRMEK YASAKTIR
Mercury Theatre size bunları tanıtmaktan şeref duyar.
Ben belki de onun...şimdi kullandığınız deyimle yalakasıydım.
Herşey onun düşüncesiydi...
Benim onu bırakıp gitmem hariç.
Herşeyi hazır.
Bavulunu hazırlayalı 1 hafta oluyor.
Bazen kendi kendime soruyorum. Etten kemikten bir rakip daha mı iyi olurdu diye?
Ama size başka dersler de lazımmış.
Ve başka dersler alacaksınız da.
Kimmiş işi başından aşkın olan?
Ben yönetim kurulu başkanıyım. Yani boşta gezenin boş kalfası.
Ne öğrenmek istiyorsunuz?
Pekala! Bay Bernstein, düşünmüştük ki acaba ölürken...son sözleriyle ne demek istediğini öğrenebilir miyiz?
Duygulu bir insansınız, değil mi?
E... hem evet. Hem hayır.
"Sanıyorum gazete yönetmek eğlenceli bir iş olacak".
Sanıyorum gazete yönetmek eğlenceli bir iş olacak!